జైపూర్ మహారాజు సవాయి జైసింగ్-II 1724లో ఢిల్లీలో జంతర్ మంతర్ను నిర్మించారు. సూర్యుడు, చంద్రుడు, గ్రహాలు మరియు నక్షత్రాల కదలికలను ఖచ్చితంగా లెక్కించేందుకు ఆయన దీనిని ఒక ఖగోళ పరిశోధనా కేంద్రంగా రూపొందించారు. ఇదే తరహా కేంద్రాలను ఆయన జైపూర్, ఉజ్జయిని, వారణాసి మరియు మథుర నగరాల్లో కూడా ఏర్పాటు చేశారు.
సంస్కృత భాషలోని 'యంత్ర మంత్ర' అనే పదాల నుంచి జంతర్ మంతర్ అనే పేరు పుట్టింది. ఇందులో 'యంత్ర' అంటే కొలిచే సాధనం అని, 'మంత్ర' అంటే గణన లేదా సూత్రం అని అర్థం. కాలక్రమేణా ప్రజల వాడుకలో ఈ పదం జంతర్ మంతర్గా స్థిరపడింది. ఇక్కడ ఉన్న భారీ రాతి పరికరాల ద్వారా ఆ కాలంలో ఖగోళ సంఘటనలను మరియు సమయాన్ని లెక్కించేవారు.
ఇక్కడ ఉన్న 'సమ్రాట్ యంత్రం' ప్రపంచంలోని అతిపెద్ద సూర్య గడియారాల్లో ఒకటిగా గుర్తింపు పొందింది. వీటితో పాటు జైప్రకాశ్ యంత్రం, రామ్ యంత్రం, మిశ్ర యంత్రం వంటి పరికరాలు ఖగోళ పరిశీలనలకు ఉపయోగపడేవి. స్వాతంత్ర్యం తర్వాత పార్లమెంటుకు సమీపంలో ఉండటం వల్ల, ఈ ప్రాంతం రాజకీయ పార్టీలు, విద్యార్థి మరియు ఉద్యోగ సంఘాల నిరసనలకు ప్రధాన వేదికగా మారింది.
ప్రస్తుతం ఈ చారిత్రక కట్టడం భారత పురావస్తు శాఖ సంరక్షణలో ఉంది. శాస్త్రీయ వారసత్వాన్ని చాటిచెప్పడంతో పాటు, నేడు జంతర్ మంతర్ భారత ప్రజాస్వామ్య స్వరానికి ప్రతీకగా నిలుస్తోంది.
