మహాభారత యుద్ధానికి ముందు శ్రీకృష్ణుడు శాంతిదూతగా హస్తినాపురానికి వెళ్లి, పాండవులకు ఐదు గ్రామాలు ఇవ్వాలని కౌరవ సభలో కోరాడు. యుద్ధాన్ని ఆపి రక్తపాతాన్ని నివారించడమే ఆయన ప్రధాన ఉద్దేశం కాగా, దుర్యోధనుడు సూదిమొనంత భూమిని కూడా ఇచ్చేందుకు నిరాకరించాడు. దీంతో ఈ ఐదు గ్రామాలు నేటి భారతదేశంలో ఎక్కడున్నాయనే అంశంపై దశాబ్దాలుగా చర్చ జరుగుతోంది.
పాండవుల రాజధాని ఇంద్రప్రస్థను నేటి ఢిల్లీలోని పురానా కిల్లా ప్రాంతంతో సంప్రదాయంగా అనుసంధానిస్తారు. ఇక్కడ జరిగిన పురావస్తు తవ్వకాల్లో పెయింటెడ్ గ్రే వేర్ (PGW) — అంటే పురాతన కాలానికి చెందిన బూడిద రంగు మట్టి పాత్రలు — వంటి వస్తువులు బయటపడ్డాయి. అయితే, ఈ అవశేషాలు మహాభారత కాలం నాటివేనని చెప్పేందుకు శాస్త్రవేత్తల మధ్య పూర్తి ఏకాభిప్రాయం లేదు.
శ్రీకృష్ణుడు కోరిన ఐదు గ్రామాల్లో వ్యాఘ్రప్రస్థను ఉత్తరప్రదేశ్లోని బాఘ్పత్తో, స్వర్ణప్రస్థను హర్యానాలోని సోనిపత్తో సంప్రదాయంగా పోలుస్తారు. అలాగే పాండుప్రస్థను పానిపట్తో, టిల్ప్రస్థను ఢిల్లీ-హర్యానా సరిహద్దులోని టిల్పత్తో అనుసంధానిస్తారు. ఈ ప్రాంతాలకు మహాభారత కథలతో బలమైన స్థానిక సంబంధాలు ఉన్నప్పటికీ, చారిత్రక ఆధారాలు మాత్రం పరిమితంగానే ఉన్నాయి.
మహాభారతంలో కీలకమైన కురుక్షేత్ర, హస్తినాపురం ప్రాంతాలకు కూడా ప్రత్యేక ప్రాముఖ్యత ఉంది. కురుక్షేత్రలోని జ్యోతిసార్ను శ్రీకృష్ణుడు అర్జునుడికి భగవద్గీత బోధించిన ప్రదేశంగా భక్తులు నమ్ముతారు. అలాగే మీరట్ జిల్లాలోని హస్తినాపూర్లో ప్రాచీన నివాసాల ఆధారాలు లభించినా, గంగా నది వరదల వల్ల ఆ నగరం తీవ్రంగా దెబ్బతిన్నదని పురాతన సంప్రదాయాలు చెబుతున్నాయి.
ఈ ప్రాంతాలను మహాభారతంలోని ప్రదేశాలుగా నిర్ధారించే విషయంలో చరిత్రకారులు, పురావస్తు శాస్త్రవేత్తల మధ్య భిన్నాభిప్రాయాలు ఉన్నాయి. అందుకే వీటిని చారిత్రక నిర్ధారణగా కాకుండా, సంప్రదాయంగా అనుసంధానించబడిన ప్రాంతాలుగా చూడటం సముచితమని నిపుణులు చెబుతున్నారు. ఏదేమైనా, ఈ ప్రదేశాలు వేల సంవత్సరాలుగా కొనసాగుతున్న మహాభారత గాథకు భౌగోళిక, సాంస్కృతిక అనుసంధానాన్ని కల్పిస్తున్నాయి.
