పురాణాల ప్రకారం, బ్రహ్మదేవుడి మానస పుత్రుడైన కశ్యప ప్రజాపతికి కద్రువ అనే భార్య ద్వారా ఆదిశేషుడు, వాసుకి, తక్షకుడు వంటి మహాసర్పాలు జన్మించాయి. ఈ నాగులు సృష్టిని భయభ్రాంతులకు గురిచేయడంతో, తల్లి కద్రువ వారిని శపించింది. ఆ శాపం నుంచి రక్షణ పొందేందుకు సర్పాలు శ్రావణ శుద్ధ పంచమి నాడే బ్రహ్మదేవుడిని శరణు కోరాయి.
బ్రహ్మదేవుడు సర్పాలకు అభయమిస్తూ, వారు కేవలం దుష్టులను మాత్రమే కాటు వేయాలని శాసించాడు. వారిని సర్పయాగం నుంచి రక్షించడానికి ఆస్తీక మహర్షి జన్మిస్తాడని చెప్పడంతో, నాగజాతికి పునర్జన్మ లభించింది. అందుకే ఈ రోజున నాగదేవతను పూజించడం విశేషమని పురాణాలు చెబుతున్నాయి.
నాగారాధనలో భాగంగా పుట్టలో పాలు పోయడం ఆచారంగా ఉంది. మానవ శరీరమే ఒక పుట్ట అని, మనలోని కామ, క్రోధ, లోభాలనే విషాలను పాలతో నియంత్రించాలని దీని వెనుక ఉన్న అంతరార్థం. పాములు పంటలను నాశనం చేసే ఎలుకలను తింటూ రైతులకు మేలు చేస్తాయని కూడా చెబుతారు.
సంవత్సరంలో శ్రావణ శుక్ల పంచమి, కార్తీక శుద్ధ చవితి అనే రెండు రోజులు నాగదేవతకు పండుగలు. క్షీర సాగర మథనం సమయంలో శివుడు మింగిన విషం వల్ల కలిగిన వేడిని తగ్గించడానికి నాగులు సాయపడ్డాయని, అందుకే కార్తీక మాసంలో నాగుల చవితి జరుపుకుంటామని పురాణ కథనం.
