1870 అక్టోబర్ 19న బెంగాల్లోని హోగ్లా గ్రామంలో జన్మించిన మాతంగిని హజ్రా, 60 ఏళ్ల వయసులో స్వాతంత్ర్య పోరాటంలోకి అడుగుపెట్టారు. 1930లో ఉప్పు సత్యాగ్రహం, చౌకీదారీ పన్ను వ్యతిరేక ఉద్యమాల్లో పాల్గొని జైలు శిక్ష కూడా అనుభవించారు. గాంధీజీ బాటలో నడుస్తూ ఖాదీ బట్టలు ధరించడం, ప్రజలను చైతన్యపరచడం ఆమె దైనందిన జీవితంలో భాగంగా ఉండేవి.
1942 సెప్టెంబర్ 29న తమ్లుక్ పోలీస్ స్టేషన్ను స్వాధీనం చేసుకునే లక్ష్యంతో సుమారు 6 వేల మందితో జరిగిన భారీ ర్యాలీకి ఆమె నాయకత్వం వహించారు. ఆ సమయంలో బ్రిటిష్ పోలీసులు విధించిన 144 సెక్షన్ — అంటే నలుగురు లేదా అంతకంటే ఎక్కువ మంది గుమిగూడకుండా విధించే నిషేధాజ్ఞలు — లెక్కచేయకుండా ఆమె ముందుకు సాగారు. చేతిలో జాతీయ జెండాను పట్టుకుని నినాదాలు చేస్తున్న ఆమెపై పోలీసులు కాల్పులు జరిపారు.
తీవ్రంగా గాయపడినప్పటికీ, మాతంగిని హజ్రా తన చేతిలోని జెండాను వదలకుండా ‘వందేమాతరం’ అంటూ ప్రాణాలు విడిచారు. ఆమె గాంధేయ సిద్ధాంతాల పట్ల చూపిన అంకితభావానికి గుర్తుగా బెంగాలీ భాషలో ‘బురి’ అంటే వృద్ధురాలైన మహిళ అని అర్థం వచ్చేలా, ఆమెను ‘గాంధీ బురి’ అని పిలిచేవారు.
ఆమె త్యాగానికి గౌరవంగా 2002లో భారత తపాలా శాఖ ఆమె చిత్రంతో పోస్టల్ స్టాంపును విడుదల చేసింది. కోల్కతాలోని హజ్రా రోడ్, తమ్లుక్లోని ప్రభుత్వ మహిళా కళాశాల వంటివి ఆమె పేరుతోనే ప్రసిద్ధి చెందాయి. నేటికీ ఆమె స్మారక విగ్రహాలు స్వాతంత్ర్య ఉద్యమ స్ఫూర్తిని గుర్తుచేస్తూనే ఉన్నాయి.
