నటరాజ స్వరూపంలో పరమశివుడు తన కుడిపాదం కింద అపస్మారుడు అనే మరుగుజ్జు రాక్షసుడిని తొక్కి ఉంచుతాడు. సనాతన ధర్మ పురాణాల ప్రకారం, ఈ అపస్మారుడు మనిషిలోని అజ్ఞానం, అహంకారం, మతిమరుపు మరియు చెడు ఆలోచనలకు సంకేతం.
దారుకావనంలో మునులు తమ తపోబలంతో అహంకారానికి లోనైనప్పుడు, వారిని నియంత్రించేందుకు శివుడు భిక్షాటక రూపంలో అక్కడికి వెళ్తారు. మునులు చేసిన అభిచార హోమం నుండి పుట్టిన అపస్మారుడిని, శివుడు తన పాదం కింద అణచివేసి ఆనంద తాండవం చేస్తారు. ఈ భంగిమ ద్వారా భగవంతుడు మానవులలోని అజ్ఞానాన్ని తన జ్ఞానంతో అణచివేస్తున్నాడని అర్థం వస్తుంది.
శివుడు అపస్మారుడిని పూర్తిగా సంహరించకుండా తన పాదం కింద ఎందుకు ఉంచాడనే దానికి ఒక తాత్విక కారణం ఉంది. సృష్టి చక్రం కొనసాగాలంటే జ్ఞానంతో పాటు అజ్ఞానం కూడా అవసరం. విద్య విలువ తెలియాలంటే అవిద్య, వెలుగు విలువ తెలియాలంటే చీకటి ఉండాలి కాబట్టి, అపస్మారుడిని శివుడు తన నిరంతర నియంత్రణలో ఉంచుకున్నాడు.
నటరాజ విగ్రహంలోని ప్రతి అంశానికి ఒక అర్థం ఉంది. ఎత్తిన ఎడమ పాదం ముక్తికి, అభయ హస్తం భక్తులకు అజ్ఞానం నుండి విముక్తి కల్పిస్తానని ఇచ్చే భరోసాకు, చేతిలోని డమరుకం సృష్టికి, అగ్ని ప్రళయానికి ప్రతీకలు. మనిషి తనలోని అహంకారం అనే అపస్మారుడిని శివుని జ్ఞానమనే పాదం కింద నియంత్రణలో ఉంచుకున్నప్పుడే ప్రశాంతతను, ముక్తిని సాధించగలడు.
