చంద్రవంశపు రాజు యయాతి కథ భారత, భాగవతాల్లో ప్రముఖంగా కనిపిస్తుంది. ఒకసారి వేటకు వెళ్లిన యయాతి, అసుర రాజు వృషపర్వుని కుమార్తె శర్మిష్ఠను బావిలో నుంచి రక్షించి, ఆ తర్వాత ఆమెను వివాహం చేసుకుంటాడు. ఈ విషయం తెలిసిన శర్మిష్ఠ తండ్రి గురువు శుక్రాచార్యుడు, యయాతికి అకాల వృద్ధాప్యం రావాలని శపిస్తాడు.
అయితే, తన కుమారుల్లో ఎవరైనా వృద్ధాప్యాన్ని స్వీకరిస్తే యయాతి తిరిగి యౌవనాన్ని పొందవచ్చని శుక్రాచార్యుడు శాపాంతరం ఇస్తాడు. యయాతి చిన్న కుమారుడైన పూరు తన యౌవనాన్ని తండ్రికి ఇచ్చి, బదులుగా యయాతి వృద్ధాప్యాన్ని తీసుకుంటాడు. దీంతో యయాతి వెయ్యేళ్ల పాటు భోగభాగ్యాలను అనుభవిస్తాడు.
సుదీర్ఘ కాలం సుఖాలను అనుభవించినా, కోరికలు తీరకపోగా మరింత పెరుగుతాయని యయాతి గ్రహిస్తాడు. అగ్నిలో ఆజ్యం పోస్తే అది ఆరిపోకుండా ఎలా ప్రజ్వలిస్తుందో, భోగాల ద్వారా కోరికలు కూడా అలాగే పెరుగుతాయని భాగవతంలో యయాతి పేర్కొన్నాడు. ఈ మౌలిక సత్యాన్ని గ్రహించిన యయాతి, చివరికి సాంసారిక జీవితంపై విరక్తి చెంది వానప్రస్థాశ్రమాన్ని స్వీకరిస్తాడు.
ఈ మానవ స్వభావాన్ని ఆధునిక మనోవిజ్ఞాన శాస్త్రం 'హెడానిక్ ట్రెడ్మిల్' (సుఖాల కోసం నిరంతరం పరిగెత్తినా గమ్యం చేరని మానసిక స్థితి) అని పిలుస్తుంది. ట్రెడ్మిల్పై నడిచే వ్యక్తి ఎంత వేగంగా వెళ్లినా ఒకే చోట ఉన్నట్లు, కొత్త సుఖాలను పొందినా అవి త్వరగానే అలవాటుగా మారి మనిషిని మరో కొత్త కోరిక వైపు నడిపిస్తాయి. ఆర్థికశాస్త్రంలోని 'లా ఆఫ్ డిమానిషింగ్ మార్జినల్ యుటిలిటీ' (ఒక వస్తువును పదే పదే వాడితే వచ్చే సంతృప్తి క్రమంగా తగ్గడం) కూడా ఇదే విషయాన్ని చెబుతుంది.
యాపిల్ వంటి సంస్థలు తరచూ కొత్త నమూనాలను విడుదల చేయడం వెనుక కూడా ఈ వినియోగదారుల మనస్తత్వం ఉంటుంది. అయితే, కోరికలను పూర్తిగా త్యజించమని కాకుండా, వాటికి హద్దులు నిర్దేశించుకోవాలని మన పురాణాలు సూచిస్తున్నాయి. శాశ్వత సంతృప్తి అపరిమిత భోగాల వల్ల కాకుండా, స్వచ్ఛందంగా విధించుకున్న పరిమితుల వల్లనే లభిస్తుందని ఆధునిక మనోవిజ్ఞాన శాస్త్రం కూడా చెబుతోంది.
జీవితంలో ఏదైనా లక్ష్యాన్ని సాధించిన ప్రతిసారీ, వెంటనే మరో కొత్త లక్ష్యం వైపు పరుగెత్తకుండా ఒక్కసారి ఆగి ఆలోచించుకోవాలని ఈ గాథ గుర్తుచేస్తుంది. మనం నిజంగానే ఆ ట్రెడ్మిల్పై మళ్లీ ఎక్కాల్సిన అవసరం ఉందా అని ప్రశ్నించుకోవడమే ప్రశాంత జీవనానికి మార్గమని ఈ కథనం వివరిస్తుంది.
