నేరం చేశారో లేదో కోర్టు ద్వారా నిర్ధారణ కాకముందే, విచారణ ఖైదీలుగా (కేసు విచారణలో ఉండగా జైలులో ఉండేవారు) దేశవ్యాప్తంగా సుమారు 6,000 మంది బందీలుగా ఉన్నారు. రాజకీయ ఖైదీలపై ఉన్న కేసులను ఎత్తివేసి, వారిని బేషరతుగా విడుదల చేయాలని ప్రజాస్వామికవాదులు, న్యాయవాదులు కేంద్ర, రాష్ట్ర ప్రభుత్వాలపై ఒత్తిడి పెంచుతున్నారు.
జైలు గోడల మధ్యనే ఖైదీలు తమ హక్కుల కోసం నిరసనలు చేపడుతున్నారు. గతంలో జగదల్పూర్, భువనేశ్వర్, రాయపూర్, సుకుమా జైళ్లలో దేవ్జీ అలియాస్ తిప్పిరి తిరుపతి, మల్ల రాజిరెడ్డి అలియాస్ సంగ్రామ్ దాదా వంటి వారు ఆమరణ నిరాహార దీక్షలు చేశారు. ఎలాంటి షరతులు లేకుండా 6,000 మందిని విడుదల చేయాలని వారు ప్రభుత్వాన్ని కోరారు.
ఛత్తీస్గఢ్ ప్రభుత్వం ఈ డిమాండ్లకు సానుకూలంగా స్పందించి, 2026 ఆగస్టు 15న తొలి విడతలో వెయ్యి మందిని విడుదల చేస్తామని హామీ ఇచ్చింది. అయితే, ఇప్పటివరకు ఒక్కరిని కూడా విడుదల చేయలేదని సమాచారం. తెలంగాణ, ఏపీకి చెందిన పలువురు మావోయిస్టు నేతల సహచరులు, జార్ఖండ్, మధ్యప్రదేశ్ జైళ్లలో రిమాండ్ ఖైదీలుగానే కాలం గడుపుతున్నారు.
జైళ్లలో సరైన వైద్యం అందక ఖైదీలు ప్రాణాలు కోల్పోతున్నారు. నయాగుడి దాడి కేసులో అరెస్టయిన రవి అనే ఆదివాసి 2021లో భువనేశ్వర్ జైలులో గుండెపోటుతో చనిపోగా, ఆ తర్వాత కోర్టు అతడిని నిర్దోషిగా ప్రకటించింది. 2022లో తెలంగాణకు చెందిన నిర్మల అనే ఖైదీ నాగ్పూర్ జైలులో వైద్యం అందక మరణించారు.
విచారణ ఖైదీలపై పోలీసులు థర్డ్ డిగ్రీ (నేరం ఒప్పుకోవాలని చేసే శారీరక హింస) ప్రయోగిస్తున్నారని హక్కుల సంఘాలు ఆరోపిస్తున్నాయి. మావోయిస్టు పార్టీ ఉనికిలో లేనప్పుడు, సానుభూతిపరుల పేరుతో అరెస్టులు ఎందుకని వారు ప్రశ్నిస్తున్నారు. అనారోగ్యంతో బాధపడుతున్న వారిని, ఏళ్ల తరబడి మగ్గుతున్న వారిని మానవతా దృక్పథంతో విడుదల చేయాలని ప్రభుత్వాలను కోరుతున్నారు.
