అన్యాయాన్ని ఎదిరించడం, మనుషులను ప్రేమించడం కాళోజీ నారాయణరావు జీవిత పాఠాలు. పాలకుల నిర్లక్ష్యంతో కష్టాల్లో ఉన్న సామాన్య ప్రజల ఆవేదనను ఆయన తన కవిత్వానికి మూలపదార్థంగా మార్చుకున్నారు. నిద్రాణమైన తెలంగాణ సమాజాన్ని తన అక్షరాలతో చైతన్యపరిచిన కవియోధుడిగా ఆయన నిలిచారు.
కాళోజీకి మాండలికాలు అంటే ఎంతో ఇష్టం. అన్ని మాండలికాలను గౌరవించాలని, ఏ భాషను తక్కువ చేసి చూడకూడదని ఆయన నమ్మేవారు. తెలంగాణ రాష్ట్రం ఏర్పడిన తర్వాత, ఆయన జయంతిని 'తెలంగాణ భాషా దినోత్సవం'గా జరుపుకోవాలని కేసీఆర్ ప్రభుత్వం నిర్ణయించింది. అంతకుముందు ఆయన జన్మదినాన్ని కాళోజీ ఫౌండేషన్ ఆధ్వర్యంలో తెలుగు మాండలిక దినోత్సవంగా జరుపుకునేవారు.
ఆంధ్ర ప్రాంతం వారు వాడే పదాలు నాజూకని, తెలంగాణ వారు వాడే పదాలు మొరటువని హేళన చేయడాన్ని కాళోజీ తీవ్రంగా వ్యతిరేకించారు. భాషా శాస్త్రవేత్తలా ఆలోచించిన ఆయన, ఏది ప్రామాణిక భాషో నిర్ణయించే అధికారం ఎవరికీ లేదని స్పష్టం చేశారు. ప్రజల ఉచ్చారణకు అనుగుణంగానే వ్యాకరణం ఉండాలని, భాషా ప్రయోగాలు ప్రజల వాడుక నుండే పుడతాయని ఆయన వాదించారు.
సమైక్యాంధ్ర పాలనలో తెలంగాణ భాషపై జరిగిన వివక్షను చూసి ఆయన కలత చెందారు. తన ఆత్మకథ 'ఇదీ నా గొడవ'లో అచ్చ తెలంగాణ మాండలికాన్ని ఉపయోగించి, స్థానిక పదాలకు సాహిత్య గౌరవం కల్పించారు. బర్రె, పెండ, తోవ వంటి పదాలను తన కవిత్వంలో చేర్చి, తెలంగాణ సంస్కృతిని సజీవంగా నిలిపారు.
ప్రజలను పట్టించుకోని కవిత్వాన్ని ఆయన తన రచనల ద్వారా ప్రశ్నించారు. తెలంగాణ ప్రత్యేక రాష్ట్ర ఉద్యమ సమయంలో, భాషా అస్తిత్వాన్ని గుర్తించి ప్రజల్లో చైతన్యం నింపారు. చివరి శ్వాస వరకు అణగారిన వర్గాల పక్షాన నిలిచిన కాళోజీ, నేటి తరాలకు స్ఫూర్తిగా నిలుస్తున్నారు.
