ఆగస్టు 26న నేపాల్-టిబెట్ సరిహద్దుల్లో సంభవించిన భారీ వరదలు, మట్టి ప్రవాహాలు తీవ్ర విధ్వంసాన్ని మిగిల్చాయి. గ్లేషియర్లోని మంచు, రాళ్లు ఒక్కసారిగా విరిగిపడటంతో భోటే కోసి నది లోయలోకి భారీ నీటి ప్రవాహం దూసుకొచ్చింది. ఈ ఘటనలో వందలాది మంది ప్రాణాలు కోల్పోగా, పర్యాటకులు, యాత్రికులతో సహా పెద్ద సంఖ్యలో ప్రజలు గల్లంతయ్యారు.
ఈ విపత్తుకు భూకంపమే కారణమని తొలుత భావించినా, తర్వాతి పరిశీలనలు దానిని ధృవీకరించలేదు. గ్లేషియర్ కూలిపోవడం, మంచు-రాళ్ల ప్రవాహం, నదిలో ఒక్కసారిగా పెరిగిన నీటి ఉద్ధృతి కలిసి ఈ ప్రమాదానికి కారణమయ్యాయని నిపుణులు అంచనా వేస్తున్నారు. దెబ్బతిన్న రోడ్లు, వంతెనలు, కమ్యూనికేషన్ వ్యవస్థలు సహాయక చర్యలకు పెద్ద అడ్డంకిగా మారాయి.
హిమాలయాల్లో వాతావరణ మార్పుల వల్ల ఉష్ణోగ్రతలు పెరిగి, మంచు వేగంగా కరుగుతోంది. ఇలా కరిగిన నీరు పర్వతాల మధ్య కొత్త సరస్సులను ఏర్పరుస్తోంది. ఈ సరస్సులను మట్టి, రాళ్లతో కూడిన సహజ అడ్డంకులు ఆపుతుంటాయి. ఆ అడ్డంకులు తెగిపోయి ఒక్కసారిగా నీరు దిగువకు దూసుకురావడాన్ని గ్లేషియల్ లేక్ అవుట్బర్స్ట్ ఫ్లడ్ (GLOF) అని పిలుస్తారు.
హిమాలయాల్లో ఇటువంటి విపత్తులు గతంలోనూ చోటుచేసుకున్నాయి. 2023లో సిక్కింలోని సౌత్ లోనాక్ సరస్సు ఉప్పొంగి GLOF సంభవించగా, 2024లో నేపాల్లోని థామే ప్రాంతంలో ఇళ్లు, పాఠశాలలు, ఆరోగ్య కేంద్రాలు ధ్వంసమయ్యాయి. 2021లో ఉత్తరాఖండ్లోని చమోలీలో జరిగిన ఇలాంటి ఘటనలో 200 మందికి పైగా మరణించారు.
హిమాలయాల ఎత్తును బట్టి ప్రమాద తీవ్రత మారుతుంటుంది. 5,000 నుంచి 6,000 మీటర్ల ఎత్తులో ఉండే హిమ సరస్సులు ఉప్పొంగితే, ఆ ప్రభావం వేల మీటర్ల దిగువన ఉన్న నదీ లోయలపై పడుతుంది. తీస్తా నదిలో వచ్చిన వరద వల్ల 1,200 మెగావాట్ల జలవిద్యుత్ ప్రాజెక్టు దెబ్బతినడం దీనికి ఒక ఉదాహరణ.
భారతదేశంలో సిక్కిం, అరుణాచల్ ప్రదేశ్, ఉత్తరాఖండ్, హిమాచల్ ప్రదేశ్, జమ్మూకశ్మీర్, లడఖ్ ప్రాంతాలు ఇటువంటి వరదల ముప్పును ఎదుర్కొంటున్నాయి. టిబెట్లో పుట్టి భారత్లోకి ప్రవహించే బ్రహ్మపుత్ర, తీస్తా వంటి నదుల ద్వారా ఈ వరద ప్రభావం పశ్చిమ బెంగాల్, అసోం వంటి మైదాన రాష్ట్రాలకు కూడా విస్తరించే అవకాశం ఉంది.
హిమాలయాల్లోని గ్లేషియర్లు, హిమ సరస్సుల పరిస్థితిని ముందుగానే గుర్తించి ప్రమాదాలను అంచనా వేయడం అత్యవసరమని ఈ వరుస ఘటనలు హెచ్చరిస్తున్నాయి. ప్రమాదకర సరస్సుల దిగువన నివసించే లక్షలాది మంది ప్రజల రక్షణ కోసం ముందస్తు చర్యలు తీసుకోవాల్సిన అవసరం ఉంది.
