హిందూ సంప్రదాయంలో ఆవును కేవలం ఒక జంతువుగా కాకుండా, తల్లితో సమానమైన గౌరవంతో 'గోమాత'గా పిలుస్తారు. ఒక తల్లి తన బిడ్డను పాలు ఇచ్చి ఎలా పోషిస్తుందో, ఆవు కూడా మానవ సమాజానికి తన పాల ద్వారా పోషణ అందిస్తుందని నమ్మకం. ఎలాంటి ప్రతిఫలం ఆశించకుండా మనిషికి ఉపయోగపడే ఆవు స్వభావమే దీనికి ప్రధాన కారణం.
వేద సాహిత్యంలో గోవుకు అత్యంత ప్రాధాన్యత ఉంది. ఋగ్వేదం, అధర్వణ వేదం వంటి గ్రంథాల్లో గోవును 'అఘన్య' అని పేర్కొన్నారు, అంటే హింసించకూడనిది లేదా చంపరానిది అని అర్థం. సంపదకు, శ్రేయస్సుకు ప్రతీకగా భావించే గోవుల సంరక్షణకు, వాటి పట్ల కరుణతో వ్యవహరించడానికి వేదాలు ప్రాధాన్యత ఇచ్చాయి. సముద్ర మథనం సమయంలో ఆవిర్భవించిన కామధేనువు కోరిన కోరికలను తీర్చే దివ్య గోవుగా పురాణాలు వర్ణిస్తాయి.
ప్రాచీన భారతదేశ గ్రామీణ ఆర్థిక వ్యవస్థలో పశుసంపద కీలకంగా ఉండేది. వ్యవసాయ పనుల్లో ఎద్దుల వినియోగం, పేడను ఎరువుగా, ఇంధనంగా వాడటం వంటివి జీవనోపాధిలో భాగంగా మారాయి. అలాగే పాలు, పెరుగు, నెయ్యి, పేడ, గోమూత్రంతో తయారు చేసే పంచగవ్యాన్ని పవిత్రమైనదిగా భావించి యజ్ఞాలు, హోమాల్లో ఉపయోగిస్తారు.
గోవు శరీరంలోని వివిధ భాగాల్లో దేవతా శక్తులు కొలువై ఉంటాయని పద్మ, స్కంద పురాణాలు చెబుతున్నాయి. అందుకే గోవును సేవిస్తే సకల దేవతలను సేవించిన ఫలితం లభిస్తుందని భక్తుల విశ్వాసం. ఉదయం గోవును దర్శించడం శుభప్రదమని నమ్మే సంప్రదాయం ఇప్పటికీ అనేక కుటుంబాల్లో కొనసాగుతోంది.
