ఇరాన్ను ఆర్థికంగా ఒంటరిని చేసి, చర్చలకు దిగేలా ఒత్తిడి చేయడమే లక్ష్యంగా అమెరికా ప్రభుత్వం కొత్త ఆంక్షలను సిద్ధం చేస్తోంది. ఇరాన్తో ఆర్థిక లావాదేవీలు జరిపే దేశాలు వెంటనే వాటిని తగ్గించుకోవాలని, లేనిపక్షంలో తీవ్ర పరిణామాలు ఉంటాయని వాషింగ్టన్ హెచ్చరించింది. ముఖ్యంగా ఇతర దేశాల ఆర్థిక సంస్థలపై విధించే 'సెకండరీ ఆంక్షల' (అమెరికా ఆంక్షలు ఉన్న దేశంతో వ్యాపారం చేసే మూడో దేశంపై విధించే ఆంక్షలు) ప్రభావం భారత్పై ఎలా ఉంటుందనేది ఇప్పుడు చర్చనీయాంశమైంది.
భారత్కు ఇరాన్తో ఉన్న చారిత్రక, వాణిజ్య బంధాలను కాపాడుకోవడంతో పాటు అమెరికాతో వ్యూహాత్మక భాగస్వామ్యాన్ని కొనసాగించడం ఢిల్లీకి కత్తిమీద సాములా మారింది. గతంలో ఉక్రెయిన్ సంక్షోభ సమయంలో రష్యాపై పాశ్చాత్య దేశాలు ఆంక్షలు విధించినా, భారత్ తన ఇంధన అవసరాల కోసం రష్యా నుంచి చమురు దిగుమతులను కొనసాగించింది. 2026 జూన్ నాటికి రష్యా చమురు భారత్ మొత్తం దిగుమతుల్లో సగానికి పైగా వాటాను కలిగి ఉందని రాయిటర్స్ డేటా చెబుతోంది. అయితే ఇరాన్ విషయంలో సమీకరణాలు భిన్నంగా ఉన్నాయి.
ఇరు దేశాల మధ్య వాణిజ్యం ఇప్పటికే భారీగా పడిపోయింది. 2018-19లో 17 బిలియన్ డాలర్లుగా ఉన్న ద్వైపాక్షిక వాణిజ్యం, 2025-26 నాటికి 1.6 బిలియన్ డాలర్లకు క్షీణించింది. భారత్ ప్రధానంగా ఇరాన్కు బియ్యం, టీ, ఔషధాలను ఎగుమతి చేస్తోంది. అమెరికా ఆంక్షల వల్ల యూఏఈ వంటి దేశాల ద్వారా జరిగే చెల్లింపులు, రీ-ఎగుమతులపై ప్రభావం పడితే, భారత ఎగుమతిదారులు ఇబ్బందులు ఎదుర్కోవాల్సి రావచ్చు.
చమురు కంటే భారత్కు హర్ముజ్ జలసంధి (ప్రపంచ ఇంధన సరఫరాకు కీలకమైన సముద్ర మార్గం) భద్రత అత్యంత కీలకం. ఈ ప్రాంతంలో ఉద్రిక్తతలు పెరిగితే అంతర్జాతీయంగా చమురు ధరలు పెరిగి, భారత్లో రూపాయి విలువపై, ద్రవ్యోల్బణంపై ఒత్తిడి పెరుగుతుంది. అయితే, ఈ ఆంక్షల ప్రకటన తర్వాత సోమవారం బ్రెంట్ క్రూడ్ (అంతర్జాతీయ చమురు ధరను నిర్ణయించే ప్రమాణం) ధర 2.35 శాతం తగ్గి 92.17 డాలర్ల వద్ద ముగిసింది.
చాబహార్ పోర్టు (పాకిస్థాన్ను దాటకుండా అఫ్గానిస్థాన్, మధ్య ఆసియాకు చేరుకోవడానికి భారత్ అభివృద్ధి చేసిన ఓడరేవు) భారత్ వ్యూహాత్మక ప్రయోజనాల్లో కీలకమైనది. ఇరాన్తో సంబంధాలు పూర్తిగా తెంచుకుంటే ఈ కనెక్టివిటీ మార్గంపై భారత్ తన ప్రభావాన్ని కోల్పోయే ప్రమాదం ఉంది. ప్రస్తుతానికి భారత్పై అమెరికా నేరుగా ఆంక్షలు విధించలేదు కాబట్టి, రష్యా విషయంలో అనుసరించిన వ్యూహాత్మక స్వయంప్రతిపత్తిని ఇరాన్ విషయంలోనూ భారత్ కొనసాగించే అవకాశం ఉంది.
